Mar LÓPEZ SOTELO, Directora e Investigadora
Área de Antropología IE. Campus Stellae
•Todas as estacións do ano son marabillosas para facer unha visita, paseniño, ás Montañas do Courel Xeoparque da UNESCO, aínda que o outono é a máis máxica e encantadora para desfrutar deste antigo paraíso. É coma volver ás nosas raíces, ao noso berce evolutivo, para entender por qué os galegos somos como somos e non doutro xeito.
Rutas espectaculares, natureza, paisaxes, arqueoloxía, festas tradicionais, gastronomía, etnografía e patrimonio xeolóxico son só algúns dos atractivos deste recanto do rural galego. O monte está cheo de alvarizas, caleiras, castros, ferrerías, muíños de aceite, castelos, devesas, fervenzas, lagoas… Mires onde mires, atopas lugares incribles; por iso en 2019 foi declarado Patrimonio da Humanidade pola UNESCO.
Aquí tedes unha pequena reportaxe fotográfica dalgúns recunchos que visitamos coincidindo coa Festa da Castaña do Courel. Comezamos a nosa viaxe dende Quiroga sen présa, parando de cando en vez, enchendo os ollos de paisaxes que espertaron os nosos sentidos, pero tamén mergullándonos nunha profunda dor vendo a devastación do recente incendio forestal.
Os nosos rostros ilumináronse cando puidemos ver os tellados de lousa da Seara, ca espectacular fervenza e a igrexa encalada coma un faro que nos guía cara ao paraíso. De súpeto, tivemos que deter o coche: vacas e bois tiñan preferencia, guiados polos donos e por uns cans que deixaban claro que gardaban ben o rebaño. Unha fermosa escena que non viramos en moito tempo.
Continuamos cara Ferramulín, onde puidemos ver o preto que estivera o lume; as montañas carbonizadas contrastaban coas cores das árbores e as uces. Pero o máis difícil foi escoitar as testemuñas dos veciños sobre a traxedia. Soubemos que a señora Lola non estaba alí no momento do incendio e, aínda que marchamos sen probar o seu mel, alegrámonos de saber que estaba a salvo coa súa familia. Falamos tamén con aqueles rapaces que deixaron a gran cidade hai 30 anos e abriron unha taberna na aldea e, a pesar dos días infernais que viviron, aínda seguen preparando un café exquisito que se pode degustar coa torta de castañas courelá.
Achegábase a hora de xantar, así que fomos a Padern. Que ben comimos! Non faltaron o xamón, chourizo, queixo, caldo de berzas, castañas cocidas, xabarín, polo e tenreira. E de lambonadas? A exquisita torta de castañas de Folgoso do Courel e un chupito de licor de herbas cun rico café de pota. Ah!, se ides, non esquezades pedir o pan: estaba delicioso.
Despois de xantar, demos un agradable paseo polas rúas, admirando a arquitectura e disfrutando dos raios de sol que finalmente conseguiron asomarse entre as nubes. Cruzamos regatos, pontes e pequenas aldeas, pasamos preto da Devesa da Rogueira e chegamos a Taro Branco xusto a tempo para ver o solpor. Todos os nosos sentidos espertaron de novo e demos as grazas por compartir este día xuntos.
É todo un reto intentar transmitir, a través deste relato, a importancia de coidar e protexer as Montañas do Courel como Xeoparque da UNESCO, especialmente despois de presenciar a destrución dos incendios forestais. Un exemplo: hai aproximadamente ano e medio, o Centro de Interpretación da Minería Aurífera Romana (CIMAR), pertencente ao Xeoparque, acolleu a primeira «Xornada Antropolóxica sobre os Esgrafiado Galego». Aínda que non foi a nosa primeira colaboración, salientamos unha vez máis a importancia de reforzar algunhas ideas clave que compartimos, para concienciar a todos os axentes implicados dos beneficios que este apoio mutuo pode ter para o territorio. En concreto, nos estudos sobre os caleiros e a súa relación coas construcións esgrafiadas xeolocalizadas dentro do Xeoparque, demostraremos a importancia que pode ter a súa conservación, así como as áreas implicadas neste proceso. A partir de aí pódese xeralizar con calquera outro recurso dispoñible. Por iso, cando observamos un revestimento mural esgrafiado, debemos interesarnos polas fontes ou estudos sobre xeoloxía, paleontoloxía, arqueoloxía, etnografía, cultura e tradición, áreas que son un dos principais motores da investigación científica nesta rexión. Poderiamos dicir que temos unha incrible “aula” ao aire libre. Sen dúbida, todo isto contribúe á revalorización cultural e social da súa arquitectura vernácula, minería histórica e tradicións, reforzando así o orgullo e a identidade locais. Ademais, todo isto contribúe a fomentar o desenvolvemento sostible mediante a rehabilitación da arquitectura, a mellora das vías de comunicación e a xeración de emprego en diversos sectores.
A investigación sobre o revestimento esgrafiado en relación cos importantes caleiros esparexidos no Xeoparque creou un centro de investigación paleontolóxica, arqueolóxica e etnográfica de inconmensurable valor científico e educativo. As novas tecnoloxías déronlle unha difusión internacional, co respaldo inestimable do selo da UNESCO.
Investir nas empresas locais, na nosa cultura e tradicións reflicte en todos nós, e contribúe ao desenvolvemento do Courel, en particular, e de Galicia, en xeral. •
Cargando ...
