O organismo asesor da Unesco cuestiona que o territorio acredite un Valor Universal Excepcional que xustifique a súa inscrición. Xunta e Goberno central manteñen a defensa do proxecto e preparan novas achegas antes da decisión final
A candidatura da Ribeira Sacra para ser declarada Patrimonio Mundial da Unesco afronta un importante revés tras a publicación do informe do Consello Internacional de Monumentos e Sitios (Icomos), organismo encargado de avaliar este tipo de propostas antes da súa resolución definitiva. O documento conclúe que a denominada “Paisaxe da Auga da Ribeira Sacra” non debería ser incorporada á Lista do Patrimonio Mundial ao considerar que a documentación presentada non acredita de maneira suficiente a existencia dun Valor Universal Excepcional, requisito imprescindible para acceder a esta distinción internacional.
A avaliación técnica supón un contratempo para unha candidatura na que veñen traballando desde hai anos a Xunta de Galicia, o Goberno de España, os concellos do territorio e diferentes entidades vinculadas á promoción da comarca. Aínda así, o ditame non pecha definitivamente o proceso, xa que a decisión final corresponderá ao Comité de Patrimonio Mundial da Unesco, que se reunirá o próximo mes de xullo en Corea do Sur.
O informe recoñece a riqueza patrimonial, histórica e paisaxística da Ribeira Sacra, pero considera que os argumentos empregados non permiten demostrar que se trate dun exemplo único a escala mundial. A candidatura baseábase fundamentalmente no concepto de “paisaxe acuática”, unha formulación coa que se pretendía destacar a relación histórica entre a presenza dos ríos Miño e Sil e a evolución do territorio ao longo dos séculos.
Porén, Icomos entende que este elemento non constitúe o principal factor diferenciador da Ribeira Sacra nin resulta suficiente para xustificar o seu carácter excepcional dentro do conxunto de paisaxes culturais existentes no mundo. O organismo tamén sinala que a análise comparativa incluída no expediente non consegue probar de maneira convincente que o territorio posúa características singulares fronte a outros espazos con sistemas agrarios tradicionais e aproveitamentos históricos semellantes.
Entre os aspectos valorados figuran elementos emblemáticos da comarca como os socalcos vitícolas, os muíños de auga, os mosteiros, o patrimonio etnográfico e os asentamentos históricos. Con todo, o informe sostén que a suma destes recursos patrimoniais non constitúe por si mesma unha demostración suficiente do valor universal excepcional esixido pola Unesco.
Outro dos apartados destacados da avaliación refírese ao criterio baixo o que foi presentada a candidatura. A proposta defendía que a Ribeira Sacra representaba un exemplo sobresaínte da adaptación humana a un medio natural complexo, caracterizado por fortes pendentes e unha estreita relación co aproveitamento dos recursos hídricos. Segundo Icomos, a documentación non logra demostrar de forma clara a integración e interrelación entre todos os elementos patrimoniais propostos nin a súa relevancia excepcional no contexto internacional.
O organismo mostra preocupación polo impacto que poden ter no futuro o envellecemento da poboación e a perda de habitantes, factores que considera relevantes para garantir a continuidade dos usos tradicionais que contribuíron a modelar a paisaxe actual. O informe advirte de que a conservación dos valores culturais da Ribeira Sacra depende en boa medida da permanencia da poboación local e da transmisión das actividades vinculadas ao territorio.
Do mesmo xeito, Icomos menciona outros riscos que poderían afectar á preservación da paisaxe cultural, entre eles a perda de biodiversidade, a fragmentación dos hábitats naturais, os efectos do cambio climático ou a incidencia dos incendios forestais. O documento tamén cuestiona a interpretación que presenta os encoros e as centrais hidroeléctricas construídas durante o século XX como unha evolución natural dos aproveitamentos históricos da auga.
APOIO INSTITUCIONAL
Nunha reunión celebrada en Sober cos alcaldes dos municipios integrados no ámbito da proposta, o conselleiro de Cultura, Lingua e Xuventude, José López Campos, trasladou a vontade da Xunta e do Goberno central de manter vivo o proxecto.
O responsable autonómico destacou que o propio informe incorpora valoracións favorables sobre distintos aspectos da Ribeira Sacra. Entre eles citou o estado de conservación da paisaxe cultural, a protección xurídica existente, as iniciativas vinculadas ao turismo sostible e a relevancia de elementos como os socalcos, os muíños, o patrimonio monástico ou as tradicións culturais asociadas ao territorio.
López Campos subliñou ademais que Icomos exerce un papel consultivo dentro do proceso e lembrou que o seu pronunciamento non resulta vinculante. Segundo explicou, a resolución dependerá finalmente dos representantes dos vinte e un países que integran o Comité de Patrimonio Mundial da Unesco. O conselleiro avanzou que durante as próximas semanas continuarase traballando na elaboración de aclaracións e achegas complementarias destinadas a reforzar a defensa da candidatura.
Na mesma liña pronunciouse a subdelegada do Goberno en Lugo, Olimpia López, durante a xuntanza celebrada en Sober. A representante estatal reiterou o respaldo do Executivo central ao proxecto e definiu a candidatura como unha iniciativa estratéxica para reforzar a proxección internacional da comarca e impulsar un modelo de desenvolvemento baseado na conservación do patrimonio cultural e natural.
Tamén incidiu na importancia da cooperación institucional para consolidar unha candidatura sólida de cara á reunión que terá lugar en Corea do Sur.
O alcalde de Monforte, José Tomé, participou tamén no encontro e lembrou que a última palabra corresponderá ao Comité de Patrimonio Mundial. O rexedor destacou o traballo realizado polo Ministerio de Cultura e pola Xunta, e situou a candidatura como un proxecto compartido para incorporar a Ribeira Sacra ao catálogo internacional de lugares recoñecidos pola Unesco.•
Cargando ...
