
Por Gonzalo L. Torres
O pasado 8 de setembro cumpríronse vinte e dous anos da morte de Manuel María. Para moitos será o poeta da Terra Chá, unha voz fundamental da literatura galega, o autor que fixo da lingua, da terra e do país materia de poesía. Para min, a lembranza ten outro escenario: Monforte e aquela libraría Xistral das Galerías Fontecha. Chegou á cidade a finais dos anos cincuenta para exercer como procurador e aquí viviu boa parte da vida con Saleta Goi. En 1970 abriron Xistral, moito máis ca unha libraría: foi lugar de encontro e resistencia cultural nun tempo no que ler en galego era tamén afirmarse. Desde Monforte impulsaron a colección Val de Lemos, que abriu espazo editorial a voces da nosa literatura. Manuel María nunca separou poesía e compromiso. Militante do nacionalismo galego desde a clandestinidade, participou na política e foi concelleiro en Monforte en 1979. Tamén construíu país nos libros, nos recitais e naquela porta aberta de Xistral. Eu era un neno cando entraba alí para mercar os primeiros libros en galego que nos mandaban ler no colexio. Podo velo: serio, pero amable e próximo, cunha mirada especial detrás do mostrador. Daquela non sabía que aquel libreiro era un dos grandes poetas de Galicia. Co tempo entendín que, entre aqueles andeis, Manuel María e Saleta facían algo máis: axudábannos a descubrir que tamén nós tiñamos unha literatura, unha lingua e unha memoria.
Vinte e dous anos despois, ao lembrar o poeta, volve tamén aquela libraría. E con ela, a mirada dun home que fixo de Monforte casa, palabra e vida.



